Mozart, Requiem


Mozart kon zijn Requiem, zijn laatste opus, niet voleindigen, zoals bekend. Zijn leerling Süssmayr heeft de lege bladzijden van de gestorven meester provisorisch gevuld.
Toch heeft Mozart van de vijf delen die hij voor zijn Requiem ontworpen had, er drie voltooid, op de afwerking van de instrumentatie na. Die drie delen zijn:

I  Requiem & KyrieIII  Domine Jesu ChristeV  Agnus Dei & Communio.

Deel I telt 100 maten; deel III telt 132 maten; deel V telt 133 maten. Tezamen 365 maten, het getal der jaardagen. Een van de thema's die Mozart in het Requiem aanspreekt is dus Tijd en Tijdelijkheid, het vervlieden van de Tijd. Maar daartegenover zette hij het indammen, het afbakenen en inrichten van een stuk tijd als een stuk grond voor zijn Requiem: ‘Hier en nu leef ik, binnen deze grenzen bouw ik een muzikaal werk dat een mens bij de harde confrontatie tussen mens en dood enigzins bij kan staan. Mozart had dat een paar maanden eerder al gedaan, kort maar indringend, in het Ave verum, dat eindigt "in mortis examine" (op de drempel van de dood).
Vandaar alle inspanningen van Mozart om de bouwmaterialen voor zijn veel grotere Requiem te organiseren, bijeen te houden en op elkaar af te stemmen, om temidden van het alles meesleurende Panta Rhei ('alles is in beweging') een tijdelijke verheven vastigheid te bevechten, om temidden van al het vergankelijke, het verloren gaan en de vergetelheid, een blijvend moment van tenminste bezinning, herdenking en aanvaarding te creëren. Van daaruit zou herstel en genezing van de geslagen wonden kunnen groeien, volgens de levensopvatting van de Rozenkruisers die Mozart toegedaan was, een christelijke beweging die veel aandacht schonk aan fysieke en mentale conditie, daartoe geïnspireerd door de vader van grondlegger Joh. Valentin Andreae, die apotheker, dus o.a. kruidenkenner was.
Voor zijn doel koos Mozart de muzikale motieven, thema's en andere bouwstenen met zorg, hergebruikte hij wat hij al eens gebruikt had, en schiep zo een eenheid van ruimte en tijd. Het zijn kortstondige momenten, die ons, vluchtig als ze nu eenmaal zijn, toch lang in hun ban houden, en die we luisterend, zingend of spelend graag willen meebeleven, Mozarts drie kwartier en een paar minuten, die de gebroken wereld buitensluiten en die ons in een heelheid binnenvoeren, een heilzame ongebrokenheid die we gedurende een uitvoering als vanzelfsprekend ervaren, maar nadien weer vaarwel moeten zeggen voor het leven van alledag. Deze intense beleving in de tijdsspanne van nog geen uur duiden wij aan met 'Het Requiem van Mozart' . . . die onbegrijpelijke schoonheid . . . Mozarts monument.

Geplande afleveringen :
2. Einige Canonische Veränderungen über
«Vom Himmel hoch da komm ich her»
Die Kunst der Fuge, Letztfassung
3. Magnificat in D
4. De Societätscanon
5. Exkurs 579